Iedere cliëntwoning is een andere werkplek

Een ruime slaapkamer met een geschikt bed vraagt om een andere werkwijze dan een kleine kamer waarin medewerkers weinig bewegingsruimte hebben. Ook bereikbaarheid, hygiëne en de aanwezigheid van huisgenoten of huisdieren kunnen verschillen.

De Arbocatalogus VVT benadrukt dat iedere nieuwe cliënt bij wie thuis wordt gewerkt een nieuwe werkplek vormt. Voor fysieke belasting verwijst de catalogus onder meer naar de Arbocheck Verpleging en Verzorging.

Een algemene inventarisatie op organisatieniveau geeft daarom niet alle antwoorden. Combineer die met een praktische beoordeling van de omstandigheden waarin medewerkers hun werk uitvoeren.

Kijk daarbij naar drie niveaus:

• Organisatie: beleid, instructies, hulpmiddelen en ondersteuning.

• Team of route: planning, samenwerking, reistijd en bereikbaarheid.

• Cliëntwoning: werkruimte, werkzaamheden en concrete veiligheidsafspraken.

Signalen uit afzonderlijke woningen kunnen ook wijzen op een breder knelpunt. Als meerdere medewerkers bijvoorbeeld onvoldoende tijd hebben om hulpmiddelen klaar te zetten, verdient de planning eveneens aandacht.

Welke risico’s neem je mee in de thuiszorg-RI&E?

De Arbocatalogus VVT behandelt onder meer fysieke belasting, psychosociale arbeidsbelasting, gevaarlijke stoffen en biologische agentia. Vertaal die onderwerpen naar de werkzaamheden binnen jouw thuiszorgorganisatie.

Fysieke belasting en beperkte werkruimte

Onderzoek hoe medewerkers wassen, aankleden, ondersteunen en verplaatsen. Kijk naar werkhoudingen, beschikbare ruimte en het gebruik van hulpmiddelen.

Een hulpmiddel kan aanwezig zijn, maar door de inrichting van de woning moeilijk bruikbaar zijn. Vraag daarom niet alleen wat beschikbaar is, maar ook of medewerkers er in de praktijk veilig mee kunnen werken.

Lees meer over fysieke belasting opnemen in de zorg-RI&E.

Alleen werken, agressie en ongewenst gedrag

Medewerkers zijn tijdens een huisbezoek vaak zonder directe collega aanwezig. Onderzoek hoe zij ondersteuning krijgen bij een incident en welke afspraken gelden bij onveiligheid.

Bespreek ook ongewenst gedrag van cliënten, huisgenoten of bezoekers. De Arbocatalogus VVT adviseert duidelijke afspraken over veiligheid bij alleen werken en het serieus nemen van gevoelens van onveiligheid.

Infectierisico’s en gevaarlijke stoffen

Kijk naar mogelijke blootstelling tijdens de werkzaamheden, bijvoorbeeld bij wondzorg, contact met lichaamsvloeistoffen, afval of schoonmaak.

Controleer welke instructies en middelen beschikbaar zijn. Bij huishoudelijke ondersteuning kunnen ook gebruikte reinigingsmiddelen en de manier waarop ermee wordt gewerkt relevant zijn.

Werkdruk, planning en onderweg zijn

Onderzoek of de route en beschikbare tijd aansluiten op de werkzaamheden. Neem reistijd, onverwachte situaties, pauzemogelijkheden en bereikbaarheid mee.

Vraag medewerkers wanneer zij moeten improviseren of werkafspraken onder druk komen te staan. Lees ook over werkdruk en psychosociale arbeidsbelasting in de zorg.

Gebruik een praktische checklist bij cliënten thuis

Een checklist helpt om omstandigheden op een herkenbare manier te bespreken en vast te leggen. Gebruik onderstaande vragen als startpunt en vul ze aan op basis van de werkzaamheden.

Onderwerp	Vragen voor de beoordeling
Toegang en looproutes	Is de woning goed bereikbaar? Zijn doorgangen en trappen bruikbaar voor de werkzaamheden?
Werkruimte	Is er voldoende ruimte rondom bed, stoel of douche om de afgesproken handelingen uit te voeren?
Hulpmiddelen	Zijn passende hulpmiddelen aanwezig, bereikbaar en bruikbaar?
Werkhouding	Kunnen medewerkers werken zonder onnodig bukken, draaien of reiken?
Hygiëne en blootstelling	Welke blootstelling kan optreden? Zijn de benodigde middelen en instructies beschikbaar?
Gedrag en omgeving	Zijn er situaties met cliënten, huisgenoten, bezoekers of huisdieren die medewerkers als onveilig ervaren?
Bereikbaarheid en hulp	Kan de medewerker hulp inschakelen? Is duidelijk wie bereikbaar is en wat er bij een incident moet gebeuren?
Planning	Past de beschikbare tijd bij de werkzaamheden en benodigde voorbereiding?
Afspraken	Welke aanpassingen zijn nodig, wie regelt ze en hoe worden betrokken medewerkers geïnformeerd?

Noteer per knelpunt de situatie, de bestaande maatregelen en de benodigde vervolgstap. Leg ook vast wanneer de beoordeling is gedaan en wanneer opnieuw gekeken moet worden.

Een checklist ondersteunt de inventarisatie. Voor specifieke risico’s kan een gerichte beoordeling of deskundig onderzoek nodig zijn.

Maak melden eenvoudig en laat zien wat ermee gebeurt

Medewerkers zien veranderingen vaak als eerste. Een hulpmiddel verdwijnt, de woning wordt anders ingericht of een handeling wordt zwaarder.

Zorg daarom voor een duidelijke meldroute. Vraag om concrete informatie:

• Wat is er veranderd of gebeurd?

• Bij welke werkzaamheden ontstaat het knelpunt?

• Welke medewerkers kunnen ermee te maken krijgen?

• Welke ondersteuning of aanpassing is nodig?

Bepaal wie de melding beoordeelt en terugkoppelt. Een medewerker moet weten of een vervolgstap is afgesproken en welke werkwijze ondertussen geldt.

Na een incident zijn ook vervolgacties nodig om herhaling te helpen voorkomen en ervan te leren. De Arbocatalogus VVT benoemt dit expliciet bij ongewenst gedrag.

Beperkte invloed op de woning vraagt om duidelijke afspraken

Een thuiszorgorganisatie kan een cliëntwoning niet op dezelfde manier inrichten als een eigen zorglocatie. Bespreek daarom welke omstandigheden nodig zijn om de afgesproken werkzaamheden veilig uit te voeren.

Maak concreet:

• welke aanpassing nodig is;

• wie die met de cliënt of vertegenwoordiger bespreekt;

• wie de uitvoering organiseert;

• welke tijdelijke werkwijze geldt;

• wie beslist als de situatie onvoldoende verbetert.

Laat medewerkers niet ieder afzonderlijk onderhandelen over dezelfde voorwaarden. Zorg voor een gezamenlijke aanpak en een aanspreekpunt binnen de organisatie.

Leg ook vast wat medewerkers doen wanneer zij een situatie als direct onveilig beoordelen en hoe zij ondersteuning inschakelen.

Geef iedere maatregel een eigenaar

‘De woning moet worden aangepast’ is nog geen uitvoerbare afspraak. Benoem wat er moet veranderen en wie de vervolgstap coördineert.

Onderstaand fictief voorbeeld laat zien hoe je bevindingen kunt uitwerken. Passende maatregelen en prioriteiten hangen af van de werkelijke situatie.

Bevinding	Mogelijke vervolgstap	Actiehouder	Evaluatie
Te weinig ruimte voor een afgesproken handeling	Werkruimte en werkwijze beoordelen en noodzakelijke aanpassingen bespreken	Aangewezen zorgcoördinator	Medewerkers laten beoordelen of de aangepaste situatie werkbaar is
Onduidelijkheid over hulp bij een huisbezoek	Bereikbaarheids- en escalatieafspraken vastleggen en oefenen	Teamleider	Controleren of medewerkers weten wie zij moeten bereiken
Een hulpmiddel is moeilijk bruikbaar	Geschiktheid, opstelling en instructies laten beoordelen	Aangewezen hulpmiddelencoördinator	Nagaan of het knelpunt voldoende is verminderd
De planning biedt structureel te weinig voorbereidingstijd	Route, taken en benodigde tijd onderzoeken	Planner, samen met de teamleider	Ervaringen van medewerkers bespreken na aanpassing

Voeg per actie een deadline en status toe. Maak onderscheid tussen degene die uitvoert, degene die de voortgang bewaakt en degene die besluiten neemt.

Lees ook hoe je RI&E-acties opvolgt en voorkomt dat maatregelen blijven liggen.

Verbind cliëntgebonden signalen aan organisatiebrede verbeteringen

Niet iedere bevinding hoort als afzonderlijk cliëntdetail in het centrale RI&E-overzicht. Leg praktische werkafspraken vast op de plek waar betrokken medewerkers ze nodig hebben. Gebruik terugkerende signalen om de organisatiebrede RI&E en maatregelen te verbeteren.

Denk bijvoorbeeld aan meerdere meldingen over:

• ontbrekende of ongeschikte hulpmiddelen;

• onduidelijke ondersteuning buiten kantooruren;

• te krappe routes;

• onvoldoende instructie voor bepaalde handelingen.

Die patronen kunnen aanleiding zijn om beleid, planning of ondersteuning aan te passen. Neem in centrale overzichten alleen de persoonsgegevens op die voor dat doel nodig zijn.

Blijf controleren of afspraken in de praktijk werken

Beoordeel de werksituatie opnieuw wanneer relevante omstandigheden veranderen. Denk aan andere zorgwerkzaamheden, een gewijzigde inrichting of een hulpmiddel dat niet meer passend is.

De RI&E moet actueel blijven. Ook het Plan van Aanpak moet worden uitgevoerd en regelmatig beoordeeld.

Vraag na een maatregel niet alleen of de actie is uitgevoerd, maar ook of medewerkers het oorspronkelijke knelpunt nog ervaren. Gebruik die terugkoppeling om verder bij te sturen.

Houd zicht op verantwoordelijkheden en opvolging met PRIO

Bij verspreide teams wil je kunnen zien welke maatregelen lopen en waar ondersteuning nodig is.

Met PRIO beheer je risico’s, maatregelen, actiehouders en deadlines in één omgeving. Betrokkenen krijgen toegang volgens hun rol en centraal houd je zicht op de voortgang.

Zo kun je terugkerende knelpunten vertalen naar acties en duidelijk maken wie de opvolging organiseert.

Ontdek RI&E software voor de zorg.

Veelgestelde vragen over RI&E in de thuiszorg

Is voor iedere cliëntwoning een afzonderlijke RI&E nodig?

Je hoeft de organisatie-RI&E niet voor iedere woning volledig te herhalen. Combineer de algemene inventarisatie met een passende beoordeling van de werksituatie bij cliënten thuis. Zorg dat relevante bevindingen worden verwerkt in werkafspraken en maatregelen.

Wie beoordeelt de omstandigheden in een cliëntwoning?

Spreek binnen de organisatie af wie de eerste beoordeling uitvoert, wie knelpunten beoordeelt en wanneer deskundige ondersteuning nodig is. Betrek medewerkers die de werkzaamheden daadwerkelijk uitvoeren.

Wat doe je als een noodzakelijke aanpassing uitblijft?

Leg vast wie dit bespreekt met de cliënt of vertegenwoordiger, welke tijdelijke afspraken gelden en wie beslist over de vervolgstap. Maak duidelijk hoe medewerkers ondersteuning krijgen wanneer veilig werken onvoldoende is geborgd.

Hoe voorkom je dat meldingen blijven liggen?

Wijs een verantwoordelijke aan voor beoordeling en terugkoppeling. Koppel benodigde maatregelen aan een actiehouder en deadline en bespreek openstaande knelpunten op vaste momenten.

Bekijk PRIO in een gratis demo